Vraag voor de expert: vormen muggen echt een risico voor de volksgezondheid?

Steekmuggen worden vaak gezien als een typisch zomerprobleem, maar hun cyclus start al veel vroeger, ook in België. Zodra de temperaturen in het voorjaar stijgen, beginnen muggen zich opnieuw voort te planten. Tegen de zomer is de populatie vaak al sterk gegroeid.

Daardoor vormen muggen meer dan een seizoensgebonden overlast. Sommige muggensoorten kunnen ernstige ziektes overdragen, zoals het West-Nijlvirus, chikungunya en dengue. Door klimaatverandering duiken die risico’s steeds vaker op in Europa.

Wie muggen echt onder controle wil houden, moet dus al vroeg in het jaar actie ondernemen. Preventie en monitoring in het voorjaar zijn cruciaal om grotere problemen in de zomer te vermijden.

We spraken met vectorbestrijdingsexperten Ruben Bueno Marí over het belang van geïntegreerd muggenbeheer (IMM) en met Anna Schneider over concrete actieplannen in België. In dit artikel leggen zij uit waarom inzicht in de levenscyclus van muggen essentieel is en waarom een proactieve aanpak de sleutel is tot doeltreffende bestrijding.

Vormen muggen écht een risico voor de volksgezondheid?

Ja, absoluut — en dat is niets nieuws. Muggen en door muggen overgedragen ziekten hebben een rol gespeeld in de geschiedenis, van oude beschavingen zoals de Egyptische, Griekse en Romeinse tot recente conflicten zoals de Tweede Wereldoorlog.

Wat vandaag anders is, zijn mondiale veranderingen die de verspreiding van muggenziekten wereldwijd versnellen: klimaatverandering, resistentie tegen insecticiden, snelle verstedelijking en veranderingen in ecosystemen zorgen ervoor dat muggen en hun ziektes zich over alle continenten verspreiden.

Ook in Europa is deze trend duidelijk zichtbaar. Het West-Nijlvirus wordt inmiddels als endemisch gezien in Zuid- en Midden-Europa, ondanks zijn Afrikaanse oorsprong. Het virus wordt voornamelijk overgedragen door de gewone huismug (Culex pipiens), die dankzij klimaatverandering bijna het hele jaar actief kan blijven.

Daarnaast vormt dengue een groeiend probleem. De Aziatische tijgermug veroorzaakte in 2023 meer dan 100 autochtone denguegevallen in mediterrane landen zoals Italië, Frankrijk en Spanje.

Kortom: muggen vormen een reëel en toenemend risico voor de volksgezondheid in Europa, inclusief België.

Wat is geïntegreerde muggenbestrijding en is het effectief?

Geïntegreerd muggenbeheer (IMM) combineert verschillende methoden om zowel hinderlijke muggen als ziekteverspreidende soorten te voorkomen en te bestrijden. Het doel is om muggenpopulaties onder controle te houden voordat mensen last krijgen van beten of ziek worden. Correct toegepast kan IMM zeer effectief zijn tegen ziekten zoals malaria, dengue en zika.

IMM steunt op inzicht in de biologie van muggensoorten, hun levenscyclus en de manier waarop ze virussen overdragen. De gebruikte methoden zijn veilig, wetenschappelijk onderbouwd en bewezen effectief in het verminderen van muggenpopulaties.

De basiscomponenten van IMM zijn:

• Monitoring van muggensoorten en populaties

• Bronreductie (verwijderen van broedplaatsen)

• Bestrijding in alle levensfasen van de mug

• Testen op insecticideresistentie

• Publieksvoorlichting en betrokkenheid van de gemeenschap

• Continue evaluatie van de genomen maatregelen

Waarom is inzicht in de levenscyclus van muggensoorten zo belangrijk?

De levenscyclus van een mug bestaat uit vier stadia: ei, larve, pop en volwassen mug. Door elk stadium goed te begrijpen, kunnen kwetsbare momenten worden geïdentificeerd om gericht in te grijpen en de verspreiding van muggen te beperken.

• Fase 1 – eitjes: Vrouwelijke muggen leggen eitjes op of vlak bij stilstaand water. Afhankelijk van de soort gebeurt dat afzonderlijk of in clusters. Zodra de eitjes in contact komen met water, komen ze meestal binnen enkele dagen tot een week uit. Kennis hiervan maakt het mogelijk om bijvoorbeeld larviciden vroeg in te zetten.

• Fase 2 – larven: Deze “wrigglers” leven in water en voeden zich met micro-organismen. Ze vervellen meerdere keren en groeien bij elke fase.

• Fase 3 – poppen: Ook “tumblers” genoemd, zijn relatief inactief en voeden zich niet. Ze ontwikkelen zich tot volwassen muggen en blijven dicht bij het wateroppervlak om te ademen.

• Fase 4 – volwassen muggen: Na het popstadium komen volwassen muggen uit het water. Vrouwelijke muggen hebben bloed nodig om eitjes te produceren, terwijl ze zich verder voeden met nectar.

Deze kennis maakt een proactieve aanpak mogelijk: door te anticiperen op pieken in muggenactiviteit, kunnen preventieve maatregelen worden genomen voordat populaties toenemen, waardoor het risico op ziekteoverdracht afneemt.

Proactieve muggenbestrijding in België

In België speelt Rentokil een actieve rol in publieke gezondheidsinitiatieven en gerichte muggenbestrijding op het terrein:

• In Vlaanderen voert Rentokil in opdracht van het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) bestrijdingsacties uit tegen de Aziatische tijgermug (Aedes albopictus) via het MEMO+-project. Dit project richt zich op opsporing, monitoring en snelle bestrijding van invasieve muggensoorten om vestiging en verdere verspreiding te voorkomen.

• Rentokil biedt ook muggenbestrijding aan op privéterreinen en bedrijfssites. We behandelen zowel de Aziatische tijgermug als inheemse soorten wanneer deze voor overlast zorgen of gezondheidsrisico’s kunnen vormen. De aanpak is gebaseerd op geïntegreerd muggenbeheer (IMM), waarbij bronreductie, monitoring en gerichte bestrijding worden gecombineerd.

• Sinds dit jaar werkt Rentokil samen met Avia‑GIS en Hyptis Consult aan een actieplan voor het Departement Zorg. Hierdoor kan bij importgevallen of lokale overdracht van virussen zoals dengue, chikungunya of zika snel en gecoördineerd worden ingegrepen, waardoor verdere verspreiding wordt voorkomen en de volksgezondheid beter wordt beschermd.

Door deze samenwerking met overheden en onderzoeksinstellingen draagt Rentokil bij aan een proactieve en wetenschappelijk onderbouwde aanpak van vectorrisico’s in België.

Commerciële muggenbestrijding voor overheden, bedrijven en particulieren

Met meer dan 25 jaar ervaring in muggen- en vectorbestrijding is Rentokil een toonaangevende specialist. Dankzij investeringen in onderzoek via het Rentokil Global Research and Development Centre en een wereldwijd netwerk van experts, ontwikkelt Rentokil duurzame, datagedreven oplossingen om risico’s proactief te beheersen.

Ontdek de professionele muggenbestrijdingsoplossingen van Rentokil en bescherm uw organisatie én gemeenschap effectief tegen muggen en door muggen overgedragen ziektes.