Soorten steekmuggen in België

Steekmuggen in België: soorten en risico’s

Wereldwijd bestaan er duizenden soorten steekmuggen (Culicidae), maar in België komen vooral soorten voor uit de geslachten Culex en Aedes, gevolgd door enkele soorten uit Anopheles, Coquillettidia en Culiseta.

Aedes

Bekende voorbeelden van dit geslacht zijn Aedes aegypti (gelekoortsmug) en Aedes albopictus (Aziatische tijgermug). In België wordt met name de Aziatische tijgermug sporadisch aangetroffen.
Sommige Aedes-soorten kunnen virussen overdragen, zoals dengue (knokkelkoorts), chikungunya en gele koorts. Hoewel er in België tot op heden geen lokale verspreiding van deze ziekten plaatsvindt, neemt het aantal waarnemingen van tijgermuggen wel toe. Rentokil is als expert actief in de bestrijding van de Aziatische tijgermug.

Anopheles

Dit geslacht omvat wereldwijd honderden soorten, waarvan sommige malaria kunnen overdragen. In België komen enkele Anopheles-soorten voor die in tropische gebieden als vector fungeren. Malaria wordt in België momenteel niet lokaal verspreid.

Culex

Wereldwijd zijn er meer dan 1.000 soorten binnen dit geslacht. In België is Culex pipiens (gewone steekmug) de meest voorkomende soort. Deze veroorzaakt vooral nachtelijke muggenoverlast, maar kan onder bepaalde omstandigheden ook virussen verspreiden, zoals het Westnijlvirus en het Usutu-virus.

Geen steekmuggen, maar vaak verward

Sommige insecten lijken op steekmuggen maar prikken niet. Voorbeelden zijn de langpootmug (Tipula), die volledig onschadelijk is, en kleine bijtende vliegjes zoals knutten (Ceratopogonidae) en zwarte vliegen (Simuliidae). Deze laatste twee kunnen wel steken, maar behoren niet tot de familie van de steekmuggen.

Gele koortsmug (Aedes Aegypti)

Uiterlijk

Deze steekmug is zwart met duidelijke witte strepen op de poten en het lichaam. Op het borststuk bevindt zich een kenmerkend wit, lier-vormig patroon. De soort is kleiner dan veel andere steekmuggen en kan worden onderscheiden van de Aziatische tijgermug, die één witte streep over het midden van het borststuk heeft.

Gewoontes

Deze mug leeft voornamelijk in stedelijke omgevingen en plant zich voort in door de mens gemaakte waterreservoirs, zoals regentonnen, bloempotten, oude autobanden en septic tanks. Ze rust vaak binnenshuis en bijt vooral mensen, meestal meerdere keren binnen korte tijd.

Verspreiding en risico’s

De soort komt niet standaard voor in België. Historisch was zij aanwezig in Zuid-Europa, maar tegenwoordig wordt zij opnieuw aangetroffen in onder andere Madeira, Cyprus, de Canarische Eilanden, delen van Rusland en Georgië. De verspreiding vindt vaak plaats via scheepvaart en internationale handel, bijvoorbeeld door het transport van gebruikte banden. Deze mug kan verschillende ziekten overdragen, waaronder dengue, chikungunya, gele koorts, Zika en in sommige gevallen het Westnijlvirus. Hoewel er in België geen lokale ziekteoverdracht plaatsvindt, kan dit wel voorkomen in gebieden waar de soort zich heeft gevestigd.

Gewone Steekmug (Culex Pipiens)

Uiterlijk

De gewone steekmug heeft een doffe, bruine kleur. Het borststuk, de poten en de vleugelnerven zijn bedekt met fijne bruine schubben.
In tegenstelling tot soorten uit het geslacht Aedes heeft deze soort geen opvallende witte strepen.

Gewoontes

Deze mug plant zich voornamelijk voort in stilstaand, vaak vervuild water, zoals afvoerbuizen en waterpartijen die rijk zijn aan organisch materiaal.
Ze is vooral ’s nachts actief en rust meestal binnenshuis, zowel voor als na het bloedmaal, maar kan ook buiten rustplaatsen vinden.
De gewone steekmug wordt aangetrokken door donkere kleuren en kan lange afstanden afleggen tijdens het vliegen.
Het volwassen vrouwtje overwintert op beschutte plaatsen, zoals kelders, stallen en kruipruimtes.
In België is dit de belangrijkste veroorzaker van nachtelijke muggenoverlast.

Verspreiding en risico’s

De gewone steekmug komt algemeen voor in België en is wereldwijd wijdverspreid.
Deze soort kan ziekten overdragen, waaronder het Westnijlvirus en het Usutu-virus.
In België zijn tot op heden geen menselijke besmettingen vastgesteld, maar er zijn wel infecties bij vogels gedetecteerd.

Tijgermug (Aedes Albopictus)

Uiterlijk

De Aziatische tijgermug heeft een zwart lichaam met duidelijke witte strepen op de poten en het lichaam. Kenmerkend is één opvallende witte streep die over het midden van het borststuk loopt, in tegenstelling tot de gelekoortsmug, die een wit lyre-vormig patroon op het borststuk heeft.

Gewoontes

Deze soort past zich gemakkelijk aan uiteenlopende leefomgevingen aan, zowel stedelijk als landelijk.
De voortplanting vindt plaats in kleine waterreservoirs, zoals regentonnen, bloempotten, gebruikte autobanden en holle stenen. De Aziatische tijgermug is overdag actief, met piekmomenten in de vroege ochtend en late namiddag. Ze bijt zowel mensen als dieren, vaak op agressieve wijze en soms meerdere keren achter elkaar.

Verspreiding en risico’s

De soort wordt in België steeds vaker waargenomen, vooral in de zomermaanden. De verspreiding vindt voornamelijk plaats via transport, onder andere door het verplaatsen van gebruikte banden en andere watervasthoudende objecten. De Aziatische tijgermug kan diverse virussen overdragen, waaronder dengue, chikungunya en Zika. In België is tot op heden geen sprake van lokale ziekteoverdracht, maar het risico neemt toe naarmate de soort zich verder weet te vestigen.

Geringde steekmug (Culiseta annulata)

Uiterlijk

De geringde steekmug is een grote, stevige mug met een grijsbruine kleur. De poten zijn gestreept met duidelijke, lichte ringen, hoewel het contrast minder scherp is dan bij exotische Aedes-soorten. De vleugels hebben donkere vlekken. Op het borststuk ontbreken opvallende witte strepen of lyre-patronen, wat het onderscheidt van Aedes-soorten.

Gewoontes

Deze soort is goed aangepast aan koelere klimaten. Ze is actief vanaf het vroege voorjaar tot laat in de herfst en kan binnenshuis zelfs tijdens de winter actief blijven. De voortplanting vindt plaats in stilstaand water, zowel schoon als licht vervuild. De geringde steekmug bijt zowel mensen als dieren en komt ook binnenshuis voor.

Verspreiding en risico’s

De geringde steekmug komt veel voor in België en in grote delen van Europa. Hoewel zij in theorie ziekteverwekkers kan overdragen, speelt zij in België geen bekende rol in de verspreiding van ziekten. Door haar grootte en de poten met lichte ringen wordt ze vaak verward met exotische soorten, maar zij is inheems en ongevaarlijk.